Het Sankoré-programma, waarvan de naam verwijst naar een van de eerste universiteiten ter wereld, opgericht in de 15e eeuw in Timbuktu, is ontworpen om Afrikaanse basisscholen en middelbare scholen van digitale hulpmiddelen te voorzien. Oorspronkelijk geleid door de Interministeriële Delegatie voor Digitale Educatie in Afrika (DIENA), was dit systeem gebaseerd op een technische weddenschap: het bieden van een oplossing voor een interactief digitaal bord tegen een beheersbare kostprijs, rond de 1.000 euro per klas.
Sindsdien is het landschap van digitale educatie op het continent aanzienlijk veranderd, en de vraag naar de werkelijke plaats van de Sankoré-bronnen in dit ecosysteem verdient het om gesteld te worden.
Van het interactieve bord naar nationale platforms: wat Sankoré heeft geïnitieerd zonder het te voltooien
Het oorspronkelijke model van Sankoré was opgebouwd rond drie pijlers: een gratis software voor interactief whiteboard (Open-Sankoré), een communautaire portal voor het delen van pedagogische inhoud, en een programma voor materieel dat in de eerste plaats gericht was op Senegal als proefland. De uitgesproken ambitie was bij te dragen aan de Millenniumdoelen, met universele basisschoolopleiding als doel.
Wat Sankoré onderscheidt van de meeste hedendaagse initiatieven, is de coöperatieve dimensie van de productie van inhoud. De portal sankore.org stelde Afrikaanse, Franse of andere docenten in staat om individuele werkruimtes te creëren en hun middelen te delen. Om dit nog toegankelijke pedagogische erfgoed te verkennen, vormen de bronnen van de Sankore-website een toegangspunt tot vrije inhoud die is ontworpen voor Franstalig onderwijs.
Daarentegen is het programma er niet in geslaagd een compleet ecosysteem te structureren. De productie van inhoud was afhankelijk van de goede wil van vrijwillige docenten, zonder duurzaam beloningsmechanisme of systematische redactionele validatie. Het ontbreken van een duurzaam economisch model heeft de opschaling vertraagd.
Digitale educatiestrategie in Senegal: een kader dat het Sankoré-model overstijgt
Senegal, dat het favoriete experimenteerterrein van Sankoré was, heeft sindsdien een structurele ommezwaai gemaakt. Begin 2025 heeft de Senegalese regering een Digitale Strategie voor Onderwijs gelanceerd die de periode 2025-2029 dekt, met een budget van 130 miljard CFA-frank. Het doel: meer dan 22.000 scholen verbinden, tablets en pedagogische koffers distribueren, en de voortdurende opleiding van docenten structureren via een digitale universiteit.
Dit plan steunt op een geheel van vijf educatieve platforms die vanaf 2026-2027 zullen worden uitgerold:
- Een gecentraliseerd administratief beheersplatform voor het volgen van instellingen en leerlingenaantallen
- Een datagestuurd stuurinstrument voor onderwijs, bestemd voor besluitvormers en academische inspecties
- Een nationale digitale bibliotheek met handboeken, oefeningen en multimedia-inhoud
- Een online voortgezette opleiding voor onderwijzend en administratief personeel
- Een leer- en remediëringsplatform toegankelijk voor leerlingen
Het verschil met Sankoré is structureel. Waar het oorspronkelijke programma een hulpmiddel (het TBI) en een communautaire portal bood, integreren de huidige nationale strategieën digitale educatie in een complete governance-architectuur. De pedagogische inhoud is niet langer een bijproduct van vrijwillig onderwijs, maar een component die wordt aangestuurd door prestatie-indicatoren.
Open source software en open inhoud: een relevant Sankoré-erfgoed
Open-Sankoré, de gratis software voor interactief bord ontwikkeld in het kader van het programma, blijft een interessant case study in de geschiedenis van digitale educatie in Afrika. De open source-code stelde elke instelling in staat om deze kosteloos aan te passen, een niet te verwaarlozen voordeel in contexten waar de IT-budgets beperkt zijn.
Het principe van open source software toegepast op onderwijs stelt een vraag die de nieuwe nationale strategieën nog niet hebben beantwoord. Zullen de vijf platforms in Senegal steunen op propriëtaire oplossingen of op open source bouwstenen? De feedback uit het veld verschilt hierover: sommige actoren pleiten voor soevereine en aanpasbare oplossingen, anderen geven de voorkeur aan kant-en-klare platforms die al op grote schaal zijn getest.
De mutualisering van Franstalige pedagogische middelen die door Sankoré is geïnitieerd, blijft zeer relevant. In een context waarin verschillende West-Afrikaanse landen dezelfde basisleerplannen delen, voorkomt het beschikken over een reservoir van vrije en interoperabele inhoud dat de productie inspanningen land per land worden gedupliceerd.
De grenzen van het coöperatieve productiemodel
Docenten in een coöperatieve productiemodus plaatsen, zoals het programma in zijn beginjaren formuleerde, veronderstelt voorwaarden die zelden zijn vervuld: stabiele toegang tot internet, tijd buiten de lesuren, minimale technische vaardigheden in het creëren van digitale inhoud. De beschikbare gegevens maken het niet mogelijk om precies te meten hoeveel docenten daadwerkelijk gedurende langere tijd hebben bijgedragen aan de Sankoré-portal.
Deze vaststelling maakt het model niet ongeldig. Het benadrukt dat de productie van digitale educatieve inhoud institutionele ondersteuning vereist, niet alleen een technische infrastructuur. Dit is trouwens wat de nieuwe nationale strategieën proberen te corrigeren door voortdurende opleiding als een volwaardig pijler te integreren.
Digitale educatie in Afrika: tussen versnelling en aanhoudende breuken
Verschillende Afrikaanse landen hebben sinds 2024 gestructureerde nationale strategieën aangenomen die het oorspronkelijke model van interactieve borden overstijgen. Ethiopië heeft bijvoorbeeld een kader ontwikkeld voor de integratie van kunstmatige intelligentie in het onderwijs, gezien de aanzienlijke digitale vaardighedenkloof binnen zijn bevolking. Botswana en Namibië werken met UNESCO aan het versterken van de kwaliteitsborging om het hoger onderwijs voor te bereiden op de digitale transitie.
Deze dynamieken mogen de breuken niet verdoezelen. Connectiviteit blijft de belangrijkste bottleneck in de meeste plattelandsgebieden van het continent. Een interactief bord of een online leerplatform functioneert niet zonder betrouwbare elektriciteit of internetverbinding. Het Sankoré-programma was trouwens ontworpen om gedeeltelijk offline te functioneren, een beperking die de cloudarchitecturen van de nieuwe platforms niet altijd in overweging nemen.
Het erfgoed van Sankoré wordt minder gemeten aan zijn kwantitatieve resultaten dan aan de vraag die het als eerste op grote schaal heeft gesteld: hoe digitale pedagogische inhoud te produceren en te distribueren die is aangepast aan de Afrikaanse realiteiten, in het Frans, met beperkte middelen. De antwoorden zijn veranderd, de vraag blijft hetzelfde.
